http://www.worbal.com myBloggie - Open Source Weblog http://backend.userland.com/rss http://mybloggie.mywebland.com/?v=2.1.5 http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=85 23 Jul 2008 09:37:52 pm GMT +5 شعرونه http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=85 څنګه چي د قدر شپه په کال کې پټه- پټه سته داسې ستا څېره زما په خيال کې پټه- پټه سته څنګه چي غمونه تر حد زيات په بېلتانه کې دي دا رنګه مزه لا په وصال کې پټه- پټه سته ماته چي زما د ځان عيبونه را په ګوته کړي داسې آيينه مي په دېوال کې پټه- پټه سته ماته چي په توره شپه کې لار د منزل و ښيي لا دومره روڼا مي په مشال کې پټه- پټه سته ما چي د دونيا له نوره غمه ناخبره کړي دومره اغېزه دي په جمال کې پټه- پټه سته زر به د دونيا د غم له پړانګ څخه هوډر کړي ځان دا هوډه د مينې په غزال کې پټه- پټه سته بخته! چي د خلکو د خبرو تورې پڅې کړي دا هيله زما د زړه په ډال کې پټه- پټه سته څنګه چي د قدر شپه په کال کې پټه- پټه سته داسې ستا څېره زما په خيال کې پټه- پټه سته څنګه چي غمونه تر حد زيات په بېلتانه کې دي دا رنګه مزه لا په وصال کې پټه- پټه سته ماته ......

]]> http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=85 http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=84 13 Jul 2008 09:04:47 am GMT +5 شعرونه http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=84 دوښمنه ستا سېک دي څښتن وباسي چي پښتانه تا تر مېچن وباسي زما تر زړه هر آه داسې وځي لکه چي تار يې څوک تر ستن وباسي چي د اسمان ټکې و موږ ته غواړي زور دې خالق تر خپل بدن وباسي بيا به پښتون باسي صفرې له تا تا به په ټيټ سر تر وطن وباسي هيڅ دا ناترسه دونيا نه ورکوي هر څو که مړ لاس تر کفن وباسي وي به پر هر لور المياره روڼا خداى به مو لمر تر مرغسن وباسي دوښمنه ستا سېک دي څښتن وباسي چي پښتانه تا تر مېچن وباسي زما تر زړه هر آه داسې وځي لکه چي تار يې څوک تر ستن وباسي چي د اسمان ټکې و موږ ته غواړي زور دې خالق تر خپل بدن ......

]]> http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=84 http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=83 14 Jun 2008 08:03:48 am GMT +5 شعرونه http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=83 داسې نوى ژوند مو پيل کړ، داسې نوي تدبيرونه لکه پل چي ماشوم واخلي په پام- پام اخلي ګامونه د خلقت په دروازه کې سړيتوب بېخي شمارېږي ګنې ډېر دي په نړۍ کې پر اوږو باندې سرونه نيم ايمان مي ژوندى شوى، نيم ژوندون مې را ستون کړى اوس به خود په نڅا ګرځم، اوس به خود خورمه رقصونه نن وجدان درشل پرانيستى، هر څه- هر څه تسکين غواړي لېونۍ چيغې را باسي له تالو ساړۀ ږغونه سپېرۀ باد ښکاري اوښتى، پر اوو پولو بل لور ته چي لالا سينه سپړلې نوى سور، نوي سازونه تغير مو ژوند نيولى، په يو نوي توپان باندې دي هڅانده نوي ژوند ته، جانانه رنګين خيالونه هر چا دوې ګونې ټومبلې اې مسروره پر مخ باندې موږ خو هسې چيغې وکړې، هسې تېر مو کړل وختونه داسې نوى ژوند مو پيل کړ، داسې نوي تدبيرونه لکه پل چي ماشوم واخلي په پام- پام اخلي ګامونه د خلقت په دروازه کې سړيتوب بېخي شمارېږي ګنې ډېر دي په نړۍ کې پر اوږو باندې ......

]]> http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=83 http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=78 19 Sep 2007 05:19:07 am GMT +5 ((د قلم غشي)) كالم http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=78 په كوم كور كې چي يو مشر پر ماشومانو ږغ نه كوي او له بدو كارونو يې نه را ګرځوي، نو څرګنده ده چي هغه ماشومان به پر ناسمو او ناوړو لارو روږدي كېږي او ژوند به يې د بربادۍ كندې ته لوېږي، همدارنګه كه د ټولنې ځينې پوه او روڼ اندي كسان په ټولنه كې موجودو ناوړه كارونو ته ګوته ونه نيسي او د له منځه وړلو لپاره يې چورت ونه وهي، نو امكان نه لري چي هغه ټولنه دي د پرمختګ او د تمدن پر لور پړاوونه ووهي. د ژوند په هره برخه كې له خپل اصلي حالته چپ او ناسم كارونه غندل، ګوته ورته نيول يا نقد پرې كول ټول د كره كتنې په څانګه كې راځي، چي په دې كې يوه هم د ادب برخه ده او كره كتونكيو هغې برخې ته د ادبي كره كتنې نوم وركړى دى. په ادبي كره كتنه كې عموماً د شاعر يا ليكوال له خوا ليكل شوى شعر، لنډه كيسه يا كومه بله ليكنه د يوۀ يا څو كره كتونكيو له خوا كتل كېږي، كره او كوټه يې را برسېره كېږي او د يوۀ سالم فكر له مخې يې- د ادب معيار ته په كتنې سره- ښه او بد اړخ ارزول كېږي، خو له بده مرغه يوې خواته له لويه سره زموږ په ژبه كې د كره كتنې اړخ نېستمن او كمزورى دى، په تېره بيا په داسې سيمو كې خو د يوۀ ليكوال پر ليكنه كره كتنه كول، په لوى لاس ځان ته دوښمنان پيدا كول دي، په كومو سيمو كې چي زموږ ادب په بشپړه توګه غوړېدلى نه دى او يا كه څه نا څه غوړېدلى هم دى، موږ ورڅخه د خپلو شخصي ګټو په خاطر كار اخيستى دى او نور مو نو نه په جدي توګه د ژبې معياري كېدو ته پام كړى دى او نه مو هم ادب د معيار او كره كتنې په تاله تللى دى. لنډه يې دا چي موږ د يو چا د ليكنې پر ځاى د هغه پر شخصيت باندې نيوكو كولو ته كره كتنه وايو او ښايي موږ ځكه د ليكوال تر ليكنې د هغه پر شخصيت ډېرې خبرې كوو، چي موږ د هغه پر ليكنه باندې د ږغېدو او علمي كره كتنې توان نه لرو، په داسې حال كې نو زموږ لپاره دا يو ډېر د افسوس ځاى دى، چي له يوې خوا تكړه كره كتونكي نه لرو او كه چېرې يو څو كره كتونكي وهم لرو او يا يو- نيم ليكوال وغواړي چي د معياري كره كتنې په برخه كې كار وكړي، له بده مرغه بيا نو... بيا نو موږ كله په ځان كې دومره زغم لرو، چي يو څوك دي زموږ پر ليكنه يا شعر باندې و ږغېږي، ښه او بد اړخ اړخونه دي يې په ګوته كړي او موږ دي لاس تر زنې ورته كښېنو. له لويه سره په هر انسان كې دا يوه فطري غريضه ده، چي هغه د هيڅ يوۀ كار او د هيڅ يوۀ شي متضاد نه مني، كه څه هم ځينې داسې شيان وي چي د دوى په وس نه وي، خو بيا هم مجبور وي چي متضاد يې قبول كړي. د بېلګې په توګه موږ ته خوښي خوند راكوي، خو له غمه ورټ (كركه) كوو، روڼا ته هوسېږو، خو تيارو ته بد وايو، ژوند راته ښه ښكاري، خو مرګ ته تر خپله وسه غاړه نه ږدو (په داسې حال كې چي مرګ مو د عقيدې له مخې هم منلى دى) او كه يو څوك زموږ صفت كوي يا موږ په ښه نامه يادوي، نو موږ خوند خو ترې اخلو چي ترې اخلو، بلكې هغه څوك چي زموږ صفت كوي (كه موږ د صفت وړ يو كه نه) موږ پټكى هم ور تړو او تر هر چا يې ښه سړى هم ګڼو، خو كه يو څوك زموږ نيمګړتيا او تېروتنه را په ګوته كوي، نو پر موږ بده لګېږي او نه يواځې د هغه سړي دا كار غندو، چي ګواكې ولې زموږ نيمګړتيا او تېروتنه را په ګوته كوي، بلكې د هغه دا كار موږ يو ډول له ځانه سره دوښمني بولو او هغه ته د كوروداني او مننې پر ځاى، له سپكاوي ډكې جملې كاروو. زه خپله په دې نظر يم چي كه زه په يو شي نه پوهېږم، نو بايد چي خبرې هم نه پر وكړم او نه ورته د بې ځايه او نه منونكي دليل د موندلو هڅه وكړم، ځكه دا كار نه يواځې دا چي لوستونكي ته د هماغې موضوع په سمه او پر ځاى پوهېدنه كې ستونځې زېږوي، بلكې خپله د ليكوال قلم او فكر ته هم زيان سوي، چي بيا به يې خلك په اړه داسې څه وايي، چي "د دې ليكوال خو هم موضوع نه ده څرګنده، په هره موضوع كې ګوتې وهي، خو څوك نه پوهېږي چي دى څه وايي او چاته يې وايي". ځينې كره كتونكي وايي چي "د معياري كره كتنې په وسيله د يوې ژبې ادب، تاريخ او سياست د نړۍ له نورو ژبو سره په سيالۍ كې درېدلاى او اوږه په اوږه سفر ورسره كولاى شي"، خو له بده مرغه موږ معياري كره كتنه خو څه چي، ساده كره كتنه هم د خپلې يوې ليكنې لپاره تاواني او د خپلې شخصيتپالنې لپاره د زهرو غوړپ بولو او نه غواړو چي د خپلې ژبې ادب، تاريخ او سياست مو د كره كتنې او نقد په وسيله د نړۍ د نورو ژبو د ادبياتو سيال شي، دا ځكه چي موږ كه ليك كوو هم، نو په سلو كې شپېته سلينه ښايي داسې ليكوال ولرو، چي هغوى د ژبې او ادب د پرمختګ او ودې لپاره په ليك ګوتې نه دي پورې كړي، بلكې هغوى د خپلو شخصي غوښتنو، نوميالي كېدو او د ټولنې په خلكو كې تش د نوم اخيستو تر حده د څه نا څه ليكلو لپاره په ګوتو كې د قلم نيولو زحمت پر ځان وړى دى. په داسې حال كې به نو ژبه څنګه د معيار پوړيو ته اوچته شي او څه به يو كره كتونكى د خپلې ژبې له ورېښمينو او نرمو بلڅو (څڼو) څخه، خوړجنې او نازېبا سپږې او كرانګه د ښكلا او معيار په ږمنځه- ږمنځ كړي. كېداى شي يو چاته دا پوښتنه ور پيدا شي چي معياري كره كتنه نو څه ډول وي او څوك يې بايد وكړي، د دې لپاره د ژوند په هره برخه كې معيارونه او اصولونو ټاكل شوي دي او دې ته هيڅ اړتيا نه شته، چي يو څوك را ولاړ شي او د هر شي د كره كتنې لپاره نوي معيارونه او اصولونه وټاكي، د بېلګې په توګه كه يو انجينر داسې يو سړك جوړ كړي، چي په منځ كې يې د لاس په كچه سوري وكاږي او ووايي چي "دا زما اېجاد يا اختراع ده"، نو فكر كوم بل هيڅوك او هيڅ يو انجينر به يې ورسره ونه مني، ځكه چي د سړك جوړونې لپاره اصول مخكې له مخكې ټاكل سوي دي، چي پلانكى يا پلانكى شى كه د سړك جوړونې په كار كې وكارول شي، دا د موټرو په تګ راتګ كې ستونځې پېښوي، همدارنګه د يوې ژبې د ګرامر، د ليكنې او شعري جوړښت لپاره اصولونه مخكې له مخكې ټاكل شوي دي، نو بايد چي موږ د هماغو ټاكل شويو اصولونو له مخې د خپلې ژبې ادبيات د معيار په تله وتلو او كره و كوټه يې سره بېل كړو. په داسې حال كې به مو نو ژبه، ادبيات، تاريخ او سياست له هره پلوه د نړۍ له نورو ژبو او د هغو ژبو له ادبياتو، تاريخ او سياسته سره د سيالۍ وړ كړى وي او موږ به د "ليكوال" او د يوۀ "قلموال" د سپېڅلي نامه په توګه خپله سپېڅلې او ريښتينې دنده او رسالت په سمه توګه تر سره كړى وي په كوم كور كې چي يو مشر پر ماشومانو ږغ نه كوي او له بدو كارونو يې نه را ګرځوي، نو څرګنده ده چي هغه ماشومان به پر ناسمو او ناوړو لارو روږدي كېږي او ژوند به يې د بربادۍ ......

]]> http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=78 http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=77 19 Sep 2007 05:17:11 am GMT +5 ((د قلم غشي)) كالم http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=77 زه چي كله د شعر او ادب نړۍ ته راغلم، نو د يو- نيم شاعر په شعر كې به مي چي كومه ګرامري تېروتنه تر سترګو شوه، ترې وبه مي پوښتل: "دا ولې؟" هغه به ويل: "دا شعري اړتيا يا شعري ضرورت دى". كه "كابل" او "غل" قافيه سره وتړي، وايي دا شعري اړتيا ده، "تياره" او "شپه" قافيې هم د شعري اړتيا له مخې تړي او باك نه په كوي، مګر "خبرو، لښكرو، "حورو، كافورو" او نادِرو" څلور ډوله قافيې په يوه غزل كې څنګه تړل كېږي؟، "بڼو (بڼكو)، څڼو"، له "لوڼو، لستوڼو او وروڼو" قافيو سره تړلو ته هم شعري اړتيا ويل كېږي؟ آيا "غوښتونو" د "اميدونو او ښارونو" همقافيه تورى دى، ولې بايد د قافيې لپاره "غوښتنو" په "غوښتونو" وليكل شي؟ "خپلوۍ" په كوم دليل له "خوى او زوى" قافيو سره تړل كېداى شي. زه نه پوهېږم چي شعري اړتيا څه ډول وي او د شعري اړتيا لپاره كوم چوكاټ هم شته كه نه، چي څوك ترې ونه وځي، كه يه بس چي كوم تورى يې هر ډول په شعر كې وتاړه پروا نه كوي، كه يې د ژبې ګرامر پكې تر پښو لاندې كړ څه بده خبره نه ده. زما په نظر شاعر بايد هڅه وكړي، چي د شعر ليكلو پر وخت د ژبې ګرامر، اصطلاحات، د توريو جوړښت، تلفظ او د شعر اصول په پام كې ونيسي، خو كه چېرې په كوم بيت كې اړتيا پېښېږي، چي يو- نيم تورى په لهجوي تلفظ، په نابشپړه بڼه يا له ګرامري اصولو سره ناسم وتړل شي، هغه به شعري اړتيا وګڼو، خو په دې شعري اړتيا كې بايد دومره له سرزورۍ هم كار وانه خيستل شي، چي تل يې په هماغه ناسمه بڼه وكاروو او له نورو هغو كسانو څخه- چي له ژبنيو باريكيو سره ناولده وي- د توريو اصله بڼه هېره كړو. د بېلګې په توګه په لاندېني بيت كې هم له شعري اړتيا څخه كار اخيستل شوى، خو كېداى شي د يوسفزۍ لهجې ويونكيو ته اوس هم پكې كوم د ګوتنيونې ځاى ښكاره نه شي، ځكه هغوى په عادي خبرو كې هم چندانې ګرامر ته پام نه كوي: كور كې يواځې يمه شور مي نه شته بلا نيازبين يمـه بل ورور مي نه شته د پورتني بيت په لومړۍ مسرۍ كې "كور كې" بايد "په كور كې" وي، خو دلته به يې شعري اړتيا ومنو، ځكه چي كه "په" ورسره زيات شي، نو شعر ماتېږي، خو كه يو څوك را ولاړېږي او په يوه غزل كې (په پل پسې ځم، په غل پسې ځم) دوه ځايه له ګرامري اصولو سرغړونه كوي او د "پل په پلۀ، غل په غلۀ" مفعولي حالتونو ته پام نه كوي، برسېره پر دې شعري اړتيا هم ورته وايي، دا نو زما په نظر د ژبې د ګرامر مرۍ ور خپه كول دي. دې ته كه څوك د شعري اړتيا نوم وركوي، وركوي دي يې، خو زه يې شعري سرزوري بولم. دلته د يوۀ شاعر يو بيت سره لولو، چي له شعري اړتيا(!!) څخه په كاراخيستنې سره يې د توري پر تلفظ خاورې اړولې دي: نه وينو تياره ده سپينه لمره! لږ را وَوَزه بيرته لـه دې تللي ماځيګره لږ را وَوَزه اوس نو انصاف او قضاوت په تاسې، كه يو شاعر د يوې غزلې لپاره د توري تلفظ ته زيان رسوي او "را ووزه" درې سېلابيز تورى په څلور سېلابه تړي، نو زما په نظر دا د نورو هغو كسانو لپاره لاره هوارول دي، چي "د شعري اړتيا" له وسلې څخه په كاراخيستنې سره، له ژبې سره سرزوري كوي او هيڅ ډول ژبنيو باريكيو ته پام نه كوي يا نه په پوهېږي. په ټوليز ډول له شعري اړتيا څخه كار اخيستونكي شاعران موږ په دوو ډلو وېشلاى شو، چي يوه ډله يې په شعوري توګه ګرامري تېروتنې كوي او بله ډله يې له ژبنيو او ګرامري اصولو سره د نابلدتيا يا نه پوهېدنې له امله تېروځي. هغه شاعران چي په ښاري ژوند كې- له نورو ژبو سره د ډېر سر و كار او اغېز له امله- يې خپله ژبه تش تر څو ساعتيز كورني چاپېرياله پورې د ويلو ژبه وي، هغوى ملامت نه دي، په سمه توګه د توريو د كارېدنې بشپړه هيله هم نه شي ترې كېداى، خو هغه شاعران چي له ښاره په څنګزنو كليوالو سيمو كې يې خاړپوڅې كړې وي، بايد د شعري اړتيا لپاره د توريو پر اصلي بڼه او ښكلا خاورې وانه ړوي. يو شاعر وايي: "موږ اوس د لوى خلګو د ناستې نه يو"، كله چي موږ يو چاته اشاره كوو، نو وايو چي "دوى لوى خلك دي"، خو كله چي يو چاته له لويو خلكو سره نسبت وركوو، نو وايو "پلانكى د لويو خلكو د ناستې نه دى". د يوۀ بل شاعر شعر هم سره لولو، خو نه پوهېږم چي دۀ به له شعري اړتيا كار اخيستى وي او كه به د يوسفزۍ لهجې په هكله زما د مخكينۍ خبرې ثبوت پكې وړاندې شوى وي: يــار د زړه كلــي كــوي د نـظر نــه دې مكان ته ځي راځي خو په "ور" نه موږ په خبرو كې وايو: "د كور ور يې تړلى و"، په دې جمله كې پر "تړلي" ټينګار شوى دى، خو كله چي موږ يواځې د كور د ورۀ په اړه خبره كوو، نو وايو چي: "د كور ورۀ ته يې و درېدم" يا پورتنۍ مسرۍ "دې مكان ته ځي راځي خو په ورۀ نه". په پښتو كې دغه ډول توري په مفعولي حالت كې خپله بڼه بدلوي، خو كېداى شي چي دې ښاغلي شاعر د شعري اړتيا له مخې نه وي تړلى، بلكې د دوى په يوسفزۍ لهجه كې خلك په عادي خبرو كې هم دغې سترې تېروتنې ته پام نه كوي. د بېلګې په توګه دوى وايي: "زه غر ته ختلى وم، پلانكى د خر (په بخښنې سره) زوى دى، ايمل د پښتون زوى دى، زه واښه په لور رېبم"، حال دا چي په مفعولي حالتونو كې "غر په غرۀ، خر په خرۀ، پښتون په پښتانه، لور په لارۀ" بدلېږي. زما له ټولو هغو شاعرانو څخه- چي د شعر ليكلو پر وخت شعري اړتيا ورته پېښېږي- دا هيله او غوښتنه ده، چي بايد يو- نيم ځاى كه د شعري اړتيا له مخې د "په كور كې يم" پر ځاى "كور كې يم" يا "په اور كې سوځي" پر ځاى "اور كې سوځي" وليكي (كه څه هم دا هم يوه ګرامري تېروتنه ده)، كېداى شي له ګرامر او ژبې سره د نابلدو كسانو لپاره د لاروركۍ لامل ونه ګرځي، خو كه موږ تورى پرې كوو يا يې فاعل او مفعول ته پام نه كوو، نو دا به زما په نظر پر خپله ژبه باندې جبر او تېرى كول وي. په داسې حال كې يې نو بيا شعري اړتيا نه، بايد شعري سرزوري يې وبولو زه چي كله د شعر او ادب نړۍ ته راغلم، نو د يو- نيم شاعر په شعر كې به مي چي كومه ګرامري تېروتنه تر سترګو شوه، ترې وبه مي پوښتل: "دا ولې؟" هغه به ويل: "دا شعري اړتيا يا شعري ......

]]> http://www.worbal.com/lmar/index.php?mode=viewid&post_id=77